İnşaat all risk sigortası poliçenizi hangi sigorta şirketinden alırsanız alın, sözleşmenizin hukuki omurgası aynı metne dayanır: İnşaat Sigortası Genel Şartları (Bütün Riskler). 01.02.2009 tarihinde yürürlüğe giren bu standart metin; teminatın neyi kapsadığını, hangi kıymetlerin ancak ek sözleşmeyle güvence altına alınabileceğini, sigorta bedelinin nasıl belirleneceğini ve hasar anında tarafların yükümlülüklerini belirler. Bu rehberde Genel Şartlar'ın A, B ve C bölümlerini ve Bakım Devresi Klozu'nu, şantiye pratiğine dokunan noktalarıyla birlikte madde madde açıklıyoruz.
Genel Şartlar Nedir, Neden Bu Kadar Önemli?
Türkiye'de sigorta branşlarının çoğunda poliçeler iki katmandan oluşur: tüm şirketler için ortak olan genel şartlar ve şirketin ya da projenin ihtiyacına göre eklenen özel şartlar ile klozlar. Genel şartlar resmi olarak yayımlanır ve piyasadaki her inşaat all risk poliçesinin asgari çerçevesini oluşturur; özel şartlar ise Genel Şartlar'a ve ilgili klozlara aykırı düşmemek kaydıyla poliçeye eklenebilir (madde C.11).
Bunun pratik sonucu şudur: iki farklı şirketten aldığınız inşaat all risk teklifi fiyat ve ek teminat limitlerinde farklılaşabilir, ancak teminatın iskeleti — neyin baştan kapsam içinde olduğu, neyin istisna sayıldığı, hasarın nasıl ihbar edileceği — her poliçede aynıdır. Poliçenizi değerlendirirken önce bu ortak iskeleti bilmek, sonra özel şartların bu iskelete ne eklediğine (veya hangi limitlerle sınırladığına) bakmak gerekir.
Teminatın Kapsamı: "All Risk" Mantığı (Madde A.1)
Genel Şartlar'ın A.1 maddesi teminatı tek cümleyle tanımlar: sigorta konusu değerlerin, teminat süresi içinde ve inşaat sahasında bulunduğu sırada, poliçede gösterilen istisnalar dışında kalan, önceden bilinmeyen ve ani bir sebeple ziya ve hasara uğraması temin edilir.
Bu tanım, inşaat all risk sigortasını klasik yangın tipi poliçelerden ayıran noktadır. Yangın sigortasında teminatlar tek tek sayılır (yangın, yıldırım, infilak...); sayılmayan risk teminat dışıdır. All risk mantığında ise tersi geçerlidir: istisna listesinde yer almayan her ani ve öngörülemeyen olay kural olarak teminat içindedir. Bu yüzden bir all risk poliçesini okurken asıl dikkat edilmesi gereken bölüm, teminat listesi değil istisna listesidir.
Tanımdaki üç sınırlayıcı unsura dikkat edin: hasarın teminat süresi içinde, inşaat sahasında ve ani/öngörülemeyen bir sebeple gerçekleşmesi gerekir. Şantiye dışında depolanan malzeme, süre bitiminden sonra oluşan hasar veya zamana yayılarak ilerleyen (ani olmayan) bozulmalar bu tanımın dışında kalır.
Sigorta Bedeli: Nihai Proje Değeri Esası (Madde A.2, A.6, A.7)
A.2 maddesine göre poliçede gösterilen sigorta bedelinin, varsa gümrük, vergi, resim ve harçlar ile nakliye ve işçilik masrafları dahil olmak üzere proje bitiminde ulaşılacak nihai proje değerine eşit olması esastır. İhale konusu işlerde bedel, keşif artışları dahil cari yıl fiyatlarıyla güncellenen sözleşme bedelinden aşağı olamaz.
Bu maddenin iki kritik uzantısı vardır:
- Değer artışı bildirimi: Sigorta bedelini oluşturan değerlerde artış olursa, sigorta ettiren bunu öğrendiğinde en geç 5 gün içinde ve her halükârda hasardan önce yazılı olarak sigortacıya bildirmekle yükümlüdür. Artışın sigortalı sayılması sigortacının yazılı onayına bağlıdır ve primde orantılı ayarlama yapılır.
- Eksik ve aşkın sigorta: Hasar anında sigorta bedeli gerçek değerden düşükse sigortacı zararı, bedelin değere oranı ölçüsünde öder (A.6 — eksik sigorta, yani orantılı tazminat). Bedel gerçek değeri aşıyorsa aşan kısım geçersizdir; fazla prim iade edilir (A.7).
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun eksik sigortadır: maliyet artışlarının bedele yansıtılmaması, hasar anında tazminatın aynı oranda kesilmesine yol açar. Uzun süreli projelerde sigorta bedelinin dönemsel olarak gözden geçirilmesi bu yüzden önemlidir.
Ek Sözleşmeyle Alınabilecek Teminatlar (Madde A.3)
A.3 maddesi, baştan teminat dışında olan ancak ek sözleşmeyle ve poliçede belirtilen limitlerle kapsama dahil edilebilecek kıymet ve halleri sayar:
- İnşaatın yapılması için kullanılan iş makineleri ve ekipmanı,
- Geçici şantiye barakaları, yardımcı yapılar, şantiye tesisleri ile alet ve teçhizat,
- Teminat kapsamındaki bir hasarın gerektirdiği enkaz kaldırma masrafları,
- Uçak dışındaki seri vasıtalarla yapılan ekspres nakliye masrafları ve fazla çalışma ücretleri,
- Üçüncü şahıslara verilecek zararlardan doğan hukuki sorumluluk (üçüncü şahıs mali mesuliyet),
- Grev, lokavt, kargaşalık ve halk hareketleri kaynaklı hasarlar,
- İnşaatın bitiminden veya geçici kabulden sonra başlayan bakım devresi,
- Terör eylemleri ve bunlardan doğan sabotaj kaynaklı zararlar,
- Teminat altındaki rizikoların gerçekleşmesi sonucu oluşan çevre kirliliği zararları.
Bu liste, poliçe pazarlığının asıl yapıldığı alandır. Standart bir poliçe yalnızca inşaat işlerinin kendisini korur; şantiyedeki vinç, beton pompası, barakalar, komşu parseldeki üçüncü şahıslar ve teslim sonrası bakım dönemi ancak bu ek teminatlar alındıysa güvence altındadır. Proje sözleşmeniz (özellikle işveren şartnameleri) çoğu zaman bu ek teminatların bir kısmını zorunlu tutar; poliçeyi bağlatmadan önce sözleşmenizdeki sigorta hükümleriyle A.3 listesini karşılaştırmak isabetli olur.
Teminat Dışında Kalan Haller (Madde A.4)
A.4 maddesindeki istisnalar, ek sözleşmeyle dahi satın alınamayan mutlak istisnalar ile teknik nitelikli istisnaları bir arada sayar. Öne çıkanlar:
- Aşınma, yıpranma, paslanma ve çürümeler — ani olmayan, zamana yayılan bozulmalar,
- Envanter açıkları — fiziki hasar olmadan tespit edilen eksikler,
- İnşaatın tamamlanan, geçici kabulü yapılan veya işverene teslim edilen kısımlarındaki hasarlar (bakım devresi teminatı alınmışsa ilgili kloz çerçevesinde istisnanın istisnası oluşur),
- Hava ve kara nakil vasıtaları ile yüzen araçlar; nakit, kıymetli evrak, plan ve projeler,
- Savaş ve nükleer riskler ile kamu otoritesinin sigortalı kıymetler üzerindeki tasarrufları,
- Plan, proje veya hesap hatasından kaynaklanan hasarlar,
- Bozuk malzeme veya kusurlu işçilik nedeniyle oluşan hasarlar — ancak burada önemli bir nüans vardır: kusurlu kısmın kendisi teminat dışıyken, bu kusur yüzünden doğru inşa edilmiş diğer sigortalı kıymetlerde oluşan hasar teminata dahildir,
- İş makinelerindeki mekanik ve elektrik arızaları — arızanın kendisi teminat dışı, ama arızanın diğer sigortalı kıymetlere verdiği hasar teminat içindedir,
- Sigortalının kastı ve sözleşme varsa ağır kusuru,
- Gecikme, işin durması, akdin feshi ve cezai şartlardan doğan kâr kaybı ve netice zararları.
Son madde özellikle önemlidir: inşaat all risk poliçesi bir mal sigortasıdır; fiziksel hasarı öder, ancak hasarın yol açtığı gecikme cezası, kira kaybı veya kâr kaybı gibi dolaylı zararları kendiliğinden ödemez. Bu tür finansal koruma, ayrı yapılandırılan teminatlarla (örneğin ALOP/iş durması) sağlanır.
Teminatın Süresi: Başlangıç, Kısmi Teslim ve İşin Durması (Madde A.5)
Teminat, poliçedeki başlangıç tarihi esas olmak kaydıyla sigorta konusu kıymetlerin inşaat sahasına boşaltıldığı andan itibaren başlar; malzeme için nakliyat sigortası varsa onun bitiminden itibaren devreye girer ve poliçede belirtilen tarihte sona erer. Üç pratik kural öne çıkar:
- Kısmi teslimde teminat kendiliğinden biter: İnşaat, bitiş tarihinden önce kısmen veya tamamen bitirilip işverene teslim edilir ya da kullanılmaya başlanırsa, o kısımlar için all risk teminatı ihtara gerek kalmadan sona erer; varsa bakım devresi teminatı başlar.
- Süre uzatımı mümkündür: İş poliçedeki tarihte bitmezse teminat, mutabık kalınacak ek prim karşılığında uzatılır. Uzatmanın hasardan önce yapılması gerektiği açıktır — süresi dolmuş poliçeyle devam eden şantiye, güvencesiz demektir.
- İşin durması: İnşaata bir aydan fazla ara verilirse, sigortalının yazılı ihbarı üzerine teminat durur; durma dönemi için teminat isteniyorsa şartlar ve ek fiyat ayrıca belirlenir. İşe yeniden başlanınca işlemeyen gün sayısı kadar süre uzar.
Hasar Halinde Yükümlülükler ve Tazminat (B Bölümü)
B.1 maddesi, hasar anında sigortalının yükümlülüklerini sayar. Şantiye yönetimi açısından kritik olanlar:
- Hasarı öğrenmeden itibaren en geç 5 gün içinde sigortacıya ihbar etmek,
- Sigortalı değilmişçesine kurtarma ve koruma tedbirlerini almak,
- Hasarın sebebini ve miktarını gösteren bilgi ve belgeleri sağlamak, tazminat beyannamesi vermek,
- Zorunlu haller dışında hasar yerinde değişiklik yapmamak.
Genel Şartlar şantiyenin durmaması için iki pratik esneklik tanır: sigortacıya haber verdikten sonra küçük çaplı tamirler (ayrıca tamir ihbarı yapılmak kaydıyla) eksper beklenmeden yaptırılabilir; sigortacı ihbardan itibaren 7 gün içinde eksper göndermezse sigortalı hasarlı kısmın tamirine serbestçe başlayabilir.
Tazminat hesabında (B.3) kısmi hasarda ölçü, kıymetin hasardan bir gün önceki durumuna getirilmesi için gereken bedeldir (malzeme, işçilik, nakliye ve varsa vergi-harçlar dahil); tam hasarda ise kıymetin hasardan bir gün önceki değeri ödenir. Her iki halde sovtaj (hurda değeri) ve varsa muafiyet düşülür. Yükümlülüklere uyulmaması hasarı artırmışsa artan kısım tazminattan indirilir; hasara kasten sebep olunması halinde poliçeden doğan haklar tamamen düşer (B.4). Sigorta sözleşmesinden doğan talepler iki yılda zamanaşımına uğrar (C.10).
Bakım Devresi Klozu: Teslimden Sonraki Güvence
Bakım devresi teminatı; inşaatın tamamlanması, geçici kabulün yapılması veya işverene teslimiyle başlar ve kesin kabulle sona erer. Kloz iki hali temin eder: müteahhidin sözleşme yükümlülükleri kapsamında eksik ve kusurları giderme çalışmaları sırasında sigortalı kıymetlere verdiği zararlar ve bakım devresinde ortaya çıkan, inşaat devresindeki bir nedene dayanan hasarlar.
Buna karşılık bakım devresinde yangın, doğal afetler, hırsızlık, grev-lokavt ve terör gibi bakım faaliyetinden kaynaklanmayan olaylar teminat dışıdır. Yani bakım devresi teminatı, teslim edilen yapının tüm risklerini değil, yalnızca müteahhidin bakım yükümlülüğüyle bağlantılı hasarları karşılar; teslim sonrası yapının kendisi için işveren tarafında ayrı poliçeler (yangın, deprem vb.) gündeme gelir.
Sık Sorulan Sorular
Genel şartlar her sigorta şirketinde aynı mıdır?
Evet. İnşaat Sigortası Genel Şartları (Bütün Riskler) standart bir metindir ve tüm şirketlerin poliçelerinde ortak çerçeveyi oluşturur. Şirketler arası fark; özel şartlarda, klozlarda, ek teminat limitlerinde, muafiyetlerde ve primde ortaya çıkar.
İş makineleri poliçeye otomatik dahil midir?
Hayır. İş makineleri ve ekipmanı, şantiye barakaları ve tesisleri A.3 kapsamında ancak ek sözleşmeyle ve ayrı bedellerle teminata dahil edilebilir; bu kıymetlerin sigorta bedelleri cari piyasa değerinden aşağı olamaz.
Kusurlu işçilikten doğan hasar hiç ödenmez mi?
Kusurlu kısmın kendisi teminat dışıdır; ancak bu kusur nedeniyle doğru inşa edilmiş diğer sigortalı kıymetlerde oluşan hasar teminata dahildir. Aynı ayrım makine arızaları için de geçerlidir.
İnşaat all risk sigortasının primi neye göre belirlenir?
Prim; nihai proje değeri, işin niteliği ve süresi, konum ve zemin koşulları, seçilen ek teminatlar ve muafiyet yapısına göre projeye özel hesaplanır. Sabit bir tarife yoktur; doğru fiyat ancak proje bilgileriyle alınan teklifle netleşir.
Projeniz için istisnaları doğru okunmuş, ek teminatları sözleşmenize göre yapılandırılmış bir inşaat all risk poliçesi arıyorsanız, inşaat all risk sigortası teklif sayfamızdan proje bilgilerinizi iletin; lisanslı acente olarak teminat yapısını projenize göre kurgulayıp size özel teklifinizi hızlıca hazırlayalım.