İnşaat All Risk Sigortası Nedir? Hangi Riskleri Kapsar?

İnşaat all risk sigortası (CAR — Contractor's All Risks), inşaat ve yenileme projelerinin başlangıcından geçici kabul tarihine kadar geçen sürede projeye yönelik tüm fiziksel kayıp ve hasarları kapsayan, müteahhit ve mal sahiplerine özel bir sigorta türüdür. İnşaat sektörü; doğal afetler, hırsızlık, vandalizm, tasarım hatası, işçi kusurundan kaynaklı hasarlar gibi pek çok riski aynı anda barındırır. Bu yazıda inşaat all risk sigortasının kapsamını, hangi risklere karşı koruma sağladığını, prim hesabını ve teklif alırken nelere dikkat etmeniz gerektiğini detaylı şekilde açıklıyoruz.

İnşaat All Risk Sigortası Nedir?

İnşaat all risk sigortası, "all risks" yani tüm riskler esasıyla çalışan, sadece poliçede istisna olarak sayılan durumlar dışındaki tüm fiziksel kayıp ve hasarları teminat altına alan kapsamlı bir poliçedir. Bu yapı, klasik "named perils" (belirli rizikolar) poliçelerinden çok daha geniş kapsam sunar. Geleneksel yangın sigortası yangın, sel, hırsızlık gibi belirli olayları sayar; ancak all risk sigortası "yasaklanmamış her şey kapsam içinde" mantığıyla çalışır.

Türkiye'de inşaat all risk sigortası özellikle kamu ihaleleri, yüklenicilik sözleşmeleri ve banka finansmanlı projeler için neredeyse zorunludur. İhale şartnamelerinde "geçici teminat", "kesin teminat" ve "all risk sigortası" çoğu zaman birlikte talep edilir.

İnşaat All Risk Sigortası Hangi Riskleri Kapsar?

• Doğal afetler: Deprem, sel, fırtına, dolu, toprak kayması, çığ.
• Yangın ve patlama: Şantiye içinde veya komşu alandan sıçrayan yangınlar.
• Hırsızlık ve vandalizm: Şantiye malzemesi, ekipman ve tamamlanan kısımların hasarı.
• İşçi hatası ve kusur: Yanlış uygulamadan doğan yapısal hasarlar (klausele bağlı).
• Çökme ve yapısal göçük: Fore kazık, iksa duvarı, temel zayıflığı kaynaklı çökmeler.
• Tasarım hatası (Design Defect — DE klauseleri): DE3, DE4, DE5 gibi klauseler ile farklı kapsam seviyeleri.
• Üçüncü şahıs mali mesuliyet (TPL): Şantiye dışındaki kişilerin maddi ve bedeni zararları.
• Bakım dönemi (12 — 24 ay): Geçici kabulden sonra ortaya çıkan ve inşaat dönemine atfedilen hasarlar.
• İnşaat makineleri ve ekipmanları: CPM (Contractor's Plant & Machinery) klauseli ile.
• Enkaz kaldırma masrafları: Hasar sonrası şantiyenin temizlenmesi.

İnşaat All Risk Sigortasının İstisnaları

• Savaş, terör ve nükleer riskler (özel klausel olmadıkça).
• Kasıtlı hasarlar.
• İşin doğasından kaynaklanan aşınma ve normal yıpranma.
• Garanti süresi içinde malzeme kusurundan kaynaklanan hasarlar (üreticinin sorumluluğunda).
• Geç teslim cezaları ve ekonomik kayıplar (ALOP klauseli olmadıkça).
• Beklenmeyen jeolojik koşullar (poliçeye göre kapsam değişir).

İnşaat All Risk Sigortası Hangi Projeler İçin Yapılır?

• Konut projeleri: Site, apartman, villa, toplu konut.
• Ticari/endüstriyel binalar: AVM, fabrika, ofis bloğu, depo.
• Altyapı projeleri: Yol, köprü, tünel, baraj, liman.
• Enerji projeleri: Rüzgar, güneş, hidroelektrik, termik santraller.
• Yenileme/tadilat: Mevcut yapıların restorasyonu (genelde EAR ile birlikte).
• Kamu yapıları: Hastane, okul, devlet daireleri, kültür merkezleri.

İnşaat All Risk Sigortası Primi Nasıl Hesaplanır?

Prim hesabı çok değişkenlidir; ana faktörler şunlardır:

• Sözleşme bedeli: Sigorta bedelinin temelini oluşturur (genelde sözleşme tutarı kadar).
• Proje süresi: 6 ay — 60 ay arası değişebilir, uzun süre primi artırır.
• Coğrafi konum: Deprem riski yüksek bölgelerde (1. ve 2. derece deprem bölgesi) primler artar.
• Proje tipi: Tünel ve baraj projeleri yüksek primli, ofis bloğu daha düşük primli.
• İnşaat yöntemi: Çelik karkas, betonarme, prefabrik yöntemine göre risk değişir.
• Müteahhit deneyimi: Geçmiş hasar kayıtları ve referansları primi etkiler.
• Bakım dönemi süresi: 12 ay standart, 24 aya çıkarmak primi artırır.
• TPL limiti: Üçüncü şahıs mesuliyet limiti yükseldikçe prim artar.
• Muafiyet: Yüksek muafiyet seçimi primi düşürür.

İnşaat All Risk Sigortasında Bakım Dönemi Önemi

Birçok müteahhit, geçici kabul gününü "iş bitti" olarak görüp sigortanın da o gün sona erdiğini düşünür. Oysa bakım dönemi (maintenance period) teminatı, kesin kabul tarihine kadar inşaat döneminden kaynaklı ortaya çıkan hasarlara karşı projeyi korur. Bu dönem genelde 12 ay, ancak büyük projelerde 24 aya kadar uzayabilir. Bakım dönemi teminatı olmadan, geçici kabul sonrası ortaya çıkan bir çatlak veya su sızıntısı doğrudan müteahhide kalır.

Müteahhit-Mal Sahibi-Alt Yüklenici İlişkisi

Bir all risk poliçesi tek başına müteahhide değil; tüm proje paydaşlarına (mal sahibi, ana müteahhit, alt yükleniciler, projecinler) ortak teminat sağlayabilir. "Joint named insured" yapısı altında düzenlenen poliçelerde tüm taraflar sigortalı olarak yer alır ve hasar durumunda paydaşlar arasında rücu davası açılması engellenir.

Sık Sorulan Sorular

İnşaat all risk sigortası zorunlu mu?

Yasal olarak tüm projeler için zorunlu değildir; ancak kamu ihaleleri, banka finansmanlı projeler ve büyük müşteri sözleşmeleri çoğunlukla bu sigortayı şart koşar.

Sigorta bedeli sözleşme bedelinden farklı olabilir mi?

Evet. Sözleşmeye dahil olmayan ek imalat, hafriyat, geçici tesisler vb. kalemler ayrıca sigorta bedeline eklenmelidir. Eksik sigorta riski (oransal tazminat) bu yüzden ortaya çıkar.

Bakım dönemi süresinde poliçeyi yenilemem gerekir mi?

Hayır. Bakım dönemi ana inşaat poliçesinin uzatılmış dönemidir ve aynı poliçe içinde fiyatlandırılır.

Tasarım hatası neden ekstra klausel ister?

Standart all risk poliçeleri tasarım hatasının kendisini değil, tasarım hatasının yol açtığı diğer hasarları karşılar. DE3/DE4/DE5 klauseleri farklı seviyelerde tasarım hatasını da kapsar.

İnşaat makineleri all risk poliçesinde mi sigortalı?

Bazı poliçelerde otomatik kapsamdadır; bazılarında ayrı CPM (Contractor's Plant & Machinery) klauseli gerekir. Vinç, ekskavatör, beton santrali gibi yüksek değerli ekipmanların ayrı listelenmesi önerilir.