CAR (Contractor's All Risks) ve EAR Sigortası Farkı

İnşaat ve montaj projelerinde sıklıkla karşılaştığınız CAR (Contractor's All Risks) ve EAR (Erection All Risks) sigortaları, görünüşte benzer ama amaçları ve kapsamları çok farklı iki ayrı poliçedir. CAR inşaat işlerini, EAR ise montaj/kurulum işlerini kapsar. Doğru sigortayı seçmek hem hasar tazminatınızı hem de ihale şartlarını karşılamanız açısından kritiktir. Bu yazıda iki sigortanın farklarını teknik detayda inceliyoruz.

CAR (Contractor's All Risks) Nedir?

CAR sigortası, bina ve altyapı inşaat projelerinde proje süresince oluşabilecek fiziksel hasar ve üçüncü kişi sorumluluk risklerini kapsar. Tipik kapsama:

• Şantiye risk: Yangın, sel, hırsızlık, fırtına gibi doğal ve insan kaynaklı olaylar.
• İnşaat malzemesi: Şantiyede depolanan malzemeler ve geçici yapılar.
• Mevcut yapılar: Yenileme/onarım projelerinde mevcut binalara verilen zarar.
• Üçüncü kişi sorumluluk: Şantiye dışından geçen kişilere ve mülklere verilen zarar.
• Hatalı işçilik: Sınırlı kapsamda, sözleşmeye göre.

EAR (Erection All Risks) Nedir?

EAR sigortası, makine, ekipman ve tesis kurulum projelerinde montaj süresince oluşabilecek hasarları kapsar. Tipik kapsama:

• Montaj risk: Ekipmanın yerleştirilmesi sırasında düşme, çarpma, kaza.
• Test süreçleri: Devreye alma, performans testleri sırasındaki hasarlar.
• İmalat ve tasarım hataları: Sınırlı kapsamda.
• Üçüncü kişi sorumluluk: Montaj alanı dışına etki.
• Bakım dönemi: Genellikle 12 ay garanti dönemi kapsama.

CAR ve EAR'ın Temel Farkları

1. Proje Türü

CAR: Bina, köprü, baraj, otoyol, tünel gibi inşaat ağırlıklı projeler.
EAR: Türbin, jeneratör, üretim hattı, asansör, soğutma sistemi gibi montaj ağırlıklı projeler.

2. Süre Yapısı

CAR genellikle proje başlangıcından geçici kabul tarihine kadar (12-24-36 ay tipik). EAR genellikle ekipman teslim tarihinden başlayıp 12 ay garanti dönemi dahil.

3. Risk Yoğunluğu

CAR'da en yoğun risk dönemi kaba inşaat aşamasında. EAR'da ise test ve devreye alma aşamasında. Bu nedenle prim hesaplaması ve klauseller farklılık gösterir.

4. Tipik Limitler

CAR: Sözleşme bedelinin %110-120'si tipiktir.
EAR: Ekipman değerinin %100-115'i + nakliye değeri.

Karma Projelerde Çözüm

Bazı büyük projelerde hem inşaat hem montaj iç içe geçer. Örnekler:

• Termik santral: Bina inşaatı (CAR) + türbin/jeneratör montajı (EAR).
• Endüstriyel tesis: Fabrika binası (CAR) + üretim hattı (EAR).
• Hastane projesi: Bina (CAR) + medikal ekipman (EAR).

Bu durumlarda CAR + EAR kombine poliçe tercih edilir. Sözleşmenin başında kapsamın net belirlenmesi gerekir.

Hangi Sigortayı Tercih Etmeliyim?

1. Tek başına bina inşaatı yapıyorsanız: CAR yeterli.
2. Sadece ekipman montajı yapıyorsanız: EAR yeterli.
3. Karma proje: CAR + EAR kombine.
4. Yurtdışı proje: Yerel mevzuata göre, çoğunlukla iki poliçe ayrı ayrı.
5. Alt yüklenicinin (taşeron) işi: Ana yüklenicinin poliçesinin alt yüklenici için kapsamı sözleşmede netleştirilmeli.

Hasar Türleri ve Örnekler

CAR örnek hasarlar:

• Şantiyede yangın çıkması ve malzeme kaybı.
• Sel baskını sonucu temel kazısının zarar görmesi.
• Vinç devrilmesi sonucu mevcut binaya zarar.
• Şantiyeden geçen yayanın yaralanması.

EAR örnek hasarlar:

• Türbinin nakliyesi sırasında düşmesi ve hasar görmesi.
• Test sırasında basınç hatasından dolayı patlama.
• Montaj sırasında fabrika içindeki başka ekipmana çarpma.
• Performans testi sırasında elektrik kısa devresi.

Sık Sorulan Sorular

CAR poliçemde elektromekanik kurulum kapsamda mı?

Standart CAR poliçesinde sınırlıdır. Büyük elektromekanik işler için EAR ek klauseli veya ayrı EAR poliçe önerilir.

Yapı denetim sigortası ile CAR aynı şey mi?

Hayır. Yapı denetim sigortası 4708 sayılı kanun kapsamında konut/bina için ayrı bir kategoridir. CAR ise inşaat sürecini kapsar.

Geçici kabul sonrası teminat devam eder mi?

Standart CAR poliçesinde geçici kabul ile teminat sona erer. Bakım dönemi (genellikle 12 ay) için ek klausel gerekir.

Subkontrak (alt yüklenici) hasarları kapsam dahilinde mi?

Ana yüklenicinin poliçesi alt yüklenicileri kapsayabilir, ancak bu sözleşmede açıkça belirtilmelidir. Aksi takdirde alt yüklenicinin ayrı poliçe yapması beklenir.